Waar miljoenen Amerikanen stemmen, draait het natuurlijk officieel om inflatie, immigratie, veiligheid en de eeuwige vraag wie de ander het meest ongeschikt vindt om een land te besturen.

Maar ondertussen stemmen zij ook indirect over iets anders: wie straks de regels mag bepalen voor kunstmatige intelligentie.

AI is allang geen speeltje meer voor techbedrijven die beloven de wereld te redden, zolang iedereen eerst even akkoord gaat met 47 pagina’s voorwaarden.

Algoritmen bepalen immers al jaren welke informatie mensen zien, welke sollicitant kans maakt en welke politieke boodschap nét iets te vaak opduikt in de tijdlijn.

Wie controleert straks de algoritmen?
De vraag is niet meer of AI slim genoeg wordt. Die vraag is ingehaald door een iets ongemakkelijker detail: zit er nog iemand aan tafel die op tijd op de stopknop durft te drukken, en is die knop toevallig niet eigendom van dezelfde Big Tech-partij die eraan verdient?

Politieke deepfakes, geautomatiseerde besluiten en algoritmische beïnvloeding laten zien dat technologische vooruitgang niet automatisch maatschappelijke vooruitgang betekent. Maar geen paniek: zolang de presentatie een glanzende robotkop bevat, de demo eindigt met applaus en iemand drie keer “efficiency” zegt, is elk bezwaar blijkbaar ouderwets menselijk gemopper.

Voor Big Tech is de ideale AI vooral snel, schaalbaar en zo min mogelijk belast met lastige vragen over privacy, uitlegbaarheid of aansprakelijkheid. Een algoritme mag gerust bepalen wie krediet krijgt, welke kandidaat wordt afgewezen of welk nieuws mensen wel en niet zien, zolang de kwartaalcijfers maar een gezond, autonoom leven leiden.

De nieuwe samenstelling van het Amerikaanse Congres bepaalt na de midterms hoeveel ruimte er blijft voor toezicht, transparantie en bescherming van burgers. Of, in de taal van Silicon Valley: hoeveel hinderlijke democratische rompslomp innovatie nog mag vertragen.

Amerikanen willen blijkbaar tóch een mens in de loop
Volgens een Reuters/Ipsos-peiling van oktober 2026 vreest 62 procent van de Amerikanen dat AI buiten menselijke controle kan raken. Een opvallende uitkomst, want tot nu toe leek het officiële plan vooral: eerst een technologie overal inbouwen, daarna verbaasd kijken wanneer die technologie overal invloed op blijkt te hebben.

Platforms creëren vervolgens met indrukwekkende snelheid een probleem op industriële schaal, om dan te melden dat er gelukkig ook een oplossing is. Die oplossing bestaat opvallend vaak uit: nóg meer technologie, nóg minder uitleg en een abonnement dat net iets duurder is dan vorige maand.

Dat strengere AI-regels steun krijgen bij Democraten én Republikeinen is misschien wel de meest verrassende doorbraak van kunstmatige intelligentie. In een land waar men het zelden eens is over de kleur van de lucht, bestaat kennelijk brede overeenstemming dat een ondoorzichtig algoritme niet zonder uitleg mag beslissen wie betrouwbaar, zichtbaar of economisch bijzettafeltje is.

Menswaardige AI is geen luxeproject
Inmiddels hebben 31 Amerikaanse staten wetgeving aangenomen rond politieke deepfakes.

Vooruitgang dus.

Al is het geruststellend dat een democratie kennelijk pas in actie komt wanneer kiezers niet meer zeker weten of een kandidaat iets echt heeft gezegd, door AI is nagebootst of gewoon op een dinsdagmiddag zelf iets heeft getypt.

Menswaardige AI gaat daarom iets verder dan een knopje nepvideo melden. Het betekent dat mensen besluiten kunnen begrijpen, betwisten en bijsturen. Dat algoritmen controleerbaar zijn. En dat verantwoordelijkheid niet met een kop koffie uit de bestuurskamer wandelt zodra iemand zegt:

“Het systeem gaf dit advies.”

—

Patrick Petersen RDM MA MSc is AI- en digitalmarketingspecialist, gericht op businessautomatisering, en ondernemer met zijn bureau AtMost(TV). Hij is auteur van meer dan twintig prijswinnende boeken over AI, marketing, online tech en maatschappelijke ontwikkelingen. Bovenal is hij docent en spreker.

Meer info op www.patrickpetersen.nl.

Deze column is eerder hier geplaatst.